Σκοτεινός διάδρομος από στατσο με φως από παράθυρο με συρματόπλεγμα

Εμπορία ανθρώπων: τι είναι, πώς εκδηλώνεται και πώς αντιμετωπίζεται

Η εμπορία ανθρώπων είναι μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αφορά κάθε χώρα, ανεξάρτητα από το πόσο μακριά ή κοντά φαίνεται. Η σελίδα εξηγεί με απλά λόγια τι σημαίνει ο όρος, ποιες μορφές εκμετάλλευσης καλύπτει, ποια σημάδια μπορούν να προδώσουν μια ύποπτη κατάσταση και με ποιους τρόπους η κοινωνία και οι θεσμοί προσπαθούν να την περιορίσουν.

Τι είναι η εμπορία ανθρώπων

Σύμφωνα με τον διεθνή ορισμό που υιοθετήθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη το 2000 (Πρωτόκολλο του Παλέρμο), η εμπορία ανθρώπων αποτελείται από τρία στοιχεία που συνδυάζονται μεταξύ τους. Η κατανόησή τους βοηθά να ξεχωρίσουμε την εμπορία από άλλα φαινόμενα, όπως η λαθρεμπορία μεταναστών ή η απλή παράνομη εργασία.

  • Πράξη: στρατολόγηση, μεταφορά, μετακίνηση, απόκρυψη ή υποδοχή ενός προσώπου.
  • Μέσο: απειλή ή χρήση βίας, εξαπάτηση, απαγωγή, κατάχρηση εξουσίας ή της ευάλωτης θέσης του θύματος, καθώς και πληρωμές ή παροχές για να αποκτηθεί έλεγχος πάνω σε αυτό.
  • Σκοπός: η εκμετάλλευση του προσώπου, για παράδειγμα σε εργασία, σεξουαλική εκμετάλλευση ή αφαίρεση οργάνων.

Στην περίπτωση ανηλίκων αρκεί η πράξη και ο σκοπός της εκμετάλλευσης, χωρίς να απαιτείται απόδειξη ότι χρησιμοποιήθηκε εξαπάτηση ή βία. Επιπλέον, η εμπορία δεν προϋποθέτει διασυνοριακή μετακίνηση: μπορεί να συμβεί και μέσα στα όρια της ίδιας χώρας ή και της ίδιας πόλης.

Βασικό σημείο

η συγκατάθεση ενός προσώπου δεν έχει νομική βαρύτητα όταν έχει αποσπαστεί με εξαπάτηση, πίεση ή εκμετάλλευση της ανάγκης του.

Μορφές εκμετάλλευσης

Η εμπορία ανθρώπων δεν έχει ένα μόνο πρόσωπο. Οι κυριότερες μορφές που αναγνωρίζουν οι διεθνείς οργανισμοί φαίνονται στον παρακάτω πίνακα.

Μορφή εκμετάλλευσηςΣύντομη περιγραφή
Σεξουαλική εκμετάλλευσηΕξαναγκασμός σε πορνεία ή σε άλλες σεξουαλικές υπηρεσίες με απειλές, χρέη ή εξαπάτηση.
Εργασιακή εκμετάλλευσηΕργασία χωρίς δίκαιη αμοιβή, με υπερβολικό ωράριο, χωρίς δικαιώματα και με περιορισμό της ελεύθερης κίνησης, π.χ. στη γεωργία, στις κατασκευές, στην εστίαση ή σε οικιακές εργασίες.
Καταναγκαστική επαιτείαΕξαναγκασμός προσώπων, συχνά ανηλίκων ή ατόμων με αναπηρία, να ζητούν χρήματα και να τα παραδίδουν σε τρίτους.
Εξαναγκασμός σε εγκληματικές δραστηριότητεςΧρήση προσώπων για κλοπές, διακίνηση ή άλλες παράνομες πράξεις υπό πίεση.
Αφαίρεση οργάνωνΑφαίρεση οργάνων του σώματος χωρίς ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση.
Καταναγκαστικός γάμος και δουλείαΕξαναγκασμός σε γάμο ή άλλες μορφές κατοχής ενός προσώπου από άλλο.

Πώς δρουν οι διακινητές και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Οι δράστες συχνά εκμεταλλεύονται την ανάγκη: την ανεργία, τη φτώχεια, τον πόλεμο και την αστάθεια, την έλλειψη στήριξης από την οικογένεια ή την άγνοια της γλώσσας και των δικαιωμάτων. Η προσέγγιση γίνεται συνήθως με υποσχέσεις για καλή δουλειά, σπουδές ή μια καλύτερη ζωή, μέσω αγγελιών, γνωστών, ακόμη και μέσω διαδικτύου και μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Όταν το πρόσωπο φτάσει στον προορισμό, οι συνθήκες αλλάζουν: κατάσχεση εγγράφων, φανταστικά χρέη, απειλές και απομόνωση.

Κανείς δεν είναι άτρωτος, όμως μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν:

  • άτομα που βρίσκονται σε οικονομική ανέχεια ή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης,
  • μετανάστες και πρόσφυγες, ιδίως όσοι δεν έχουν νόμιμα έγγραφα,
  • ανήλικοι και νέοι χωρίς οικογενειακή στήριξη,
  • άτομα που αναζητούν εργασία στο εξωτερικό μέσω ανεπίσημων μεσαζόντων.

Σημάδια που μπορεί να υποδεικνύουν εμπορία

Κανένα σημάδι από μόνο του δεν αποτελεί απόδειξη, αλλά ο συνδυασμός περισσότερων από ένα πρέπει να κινεί την προσοχή. Ένα πρόσωπο που βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση μπορεί:

  1. 1.να μην κατέχει το ίδιο τα έγγραφα ταυτότητας ή ταξιδιού του,
  2. 2.να μην μπορεί να κινείται ελεύθερα ή να επικοινωνεί χωρίς επίβλεψη,
  3. 3.να εργάζεται υπερβολικά πολλές ώρες, χωρίς αμοιβή ή με αμοιβή που κρατά κάποιος άλλος,
  4. 4.να έχει χρέος που δεν μειώνεται όσο κι αν εργάζεται,
  5. 5.να δείχνει φόβο, άγχος ή να αποφεύγει την οπτική επαφή και να δίνει προβληματικές ή «αποστηθισμένες» απαντήσεις,
  6. 6.να ζει και να εργάζεται στον ίδιο χώρο, με κακές συνθήκες διαβίωσης,
  7. 7.να έχει σημάδια σωματικής βίας ή παραμέλησης.

Πώς αντιμετωπίζεται το φαινόμενο

Η καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων στηρίζεται παραδοσιακά σε τέσσερις άξονες, γνωστούς ως «4Π»: πρόληψη, προστασία των θυμάτων, δίωξη των δραστών και συνεργασία φορέων. Στον καθένα συμβάλλουν διαφορετικοί παράγοντες.

Πρόληψη και ενημέρωση

Οι εκστρατείες ενημέρωσης, η εκπαίδευση επαγγελματιών και η ευαισθητοποίηση των νέων ανθρώπων μειώνουν τον χώρο δράσης των διακινητών.

Προστασία και στήριξη των θυμάτων

Τα θύματα έχουν δικαίωμα σε ασφαλή διαμονή, ιατρική και ψυχολογική φροντίδα, νομική συνδρομή και πληροφόρηση, χωρίς να αντιμετωπίζονται ως παραβάτες.

Δίωξη και διεθνής συνεργασία

Οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές, μαζί με διεθνείς οργανισμούς όπως τα Ηνωμένα Έθνη, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης, συνεργάζονται, καθώς το έγκλημα αυτό διασχίζει συχνά σύνορα.

Τι μπορεί να κάνει ο καθένας

Αν υποψιάζεστε ότι κάποιο πρόσωπο βρίσκεται σε κατάσταση εκμετάλλευσης, η σωστή κατεύθυνση είναι η ενημέρωση των αρμόδιων αρχών, δηλαδή της αστυνομίας ή των επίσημων υπηρεσιών που ασχολούνται με το θέμα. Δεν χρειάζεται να είστε βέβαιοι: την αξιολόγηση την κάνουν οι ειδικοί. Αποφύγετε να αντιπαρατεθείτε μόνοι σας με τους υπόπτους ή να ανακρίνετε το πρόσωπο, γιατί μπορεί να βάλετε σε κίνδυνο εκείνο και τον εαυτό σας.


Συχνές ερωτήσεις

Είναι η εμπορία ανθρώπων το ίδιο με τη λαθρεμπορία μεταναστών;

Όχι. Στη λαθρεμπορία το πρόσωπο πληρώνει για να περάσει παράνομα ένα σύνορο και η σχέση με τον διακινητή τελειώνει συνήθως όταν φτάσει. Στην εμπορία υπάρχει εκμετάλλευση και έλεγχος πάνω στο πρόσωπο, που συνεχίζονται και μετά τη μετακίνηση.

Αφορά μόνο γυναίκες;

Όχι. Θύματα μπορεί να είναι άνδρες, γυναίκες και παιδιά κάθε ηλικίας. Οι μορφές εκμετάλλευσης διαφέρουν, αλλά κανένα φύλο ή ηλικιακή ομάδα δεν εξαιρείται.

Συμβαίνει μόνο σε άλλες χώρες;

Όχι. Η εμπορία ανθρώπων καταγράφεται σε χώρες καταγωγής, διέλευσης και προορισμού, και οι διεθνείς οργανισμοί τονίζουν ότι είναι παρούσα σχεδόν παντού, συχνά αθέατη στην καθημερινότητα.

Πρέπει ένα θύμα να έχει μετακινηθεί σε άλλη χώρα;

Όχι. Αρκεί να συντρέχουν η πράξη, το μέσο και ο σκοπός της εκμετάλλευσης, ακόμη κι αν το πρόσωπο δεν έχει φύγει από τον τόπο του.